Jeśli jesteś właścicielem tej strony, możesz wyłączyć reklamę poniżej zmieniając pakiet na PRO lub VIP w panelu naszego hostingu już od 4zł!


MENU
REKLAMY
tomaszów lub, ognisko muzyczne Tryton Nauka Śpiewu Warszawa Żoliborz
Nauka Gry na Gitarze Basowej Warszawa Żoliborz

STRONĘ ODWIEDZIŁO



POGODA NA DZIŚ
WITAMY NA NASZEJ STRONIE
INTERNETOWEJ
ZNAJDZIECIE TU PAŃSTWO WSZYSTKIE MOŻLIWE INFORMACJE
O OŚRODKU I JEGO DZIAŁALNOŚCI

Wirtualny Przewodnik po obszarze Gminy Rachanie zawierający 50 atrakcji turystycznych.

TU KLIKNIJ ! http://rachanie.vrcms.pl/




       Na terenie gminy koordynatorem w zakresie działań kultury jest Gminny
Ośrodek Kultury z siedzibą w Rachaniach. GOK organizuje życie kulturalne gminy poprzez sieć świetlic wiejskich w poszczególnych miejscowościach, w których działają Koła Gospodyń Wiejskich. Do imprez cyklicznych należą święta obrzędowe, uroczystości państwowe i rocznicowe, imprezy okolicznościowe, konkursy, przeglądy, turnieje, festiwale, koncerty. GOK sprawuje również opiekę nad amatorskim ruchem artystycznym i twórcami ludowymi, prowadzi stałe formy pracy z dziećmi młodzieżą
i dorosłymi. Współpracuje z organizacjami społecznymi i szkołami. Pielęgnuje tradycje regionalne, upowszechnia czytelnictwo, koordynuje działalność sportowo-rekreacyjną na terenie gminy. Zadania te wynikają z potrzeb środowiska, a realizowane są dzięki wsparciu i zrozumieniu władz lokalnych.
 
      mapa Gminy Rachanie                                mapa Powiatu Tomaszowskiego


         Początki Rachań są bardzo odległe. Według przekazów kościelnych osada mogła istnieć już
w XIII wieku, jednak brak jest pisemnych dokumentów, aby to potwierdzić. Osada Rachanie na pewno istniała na przełomie XIV i XV wieku. Była na tyle duża, że założono tu miasto. Zachował się odpis dokumentu, w którym Siemowit książę płocki i bełski powierzył Michałowi Motyczce mieszczaninowi ze Szczebrzeszyna osadzenie miasta na prawie magdeburskim w Rachaniach. Niestety brak jest oryginału i nie wiadomo gdzie ten dokument był wystawiony ani dokładnie kiedy. Historycy ustalili, że został sporządzony przed 30 IV 1426 roku (patrz aneks). Faktem jest, że około 1426 roku powstało tu miasto. Z niewiadomych przyczyn Michał Motyczka, który został założycielem miasta i jego pierwszym wójtem nie wyznaczył regularnego rynku, jak to było w zwyczaju przy zakładaniu nowych miast. Podczas założenia miasta lub kilka lat później powstała parafia katolicka (łacińska) . Wójtem
i właścicielem miasta w latach 1425-1431 był wspomniany Michał Motyczka, niestety miasto nie zdołało się rozwinąć w tym czasie, gdy był jeszcze sprzyjający okres dla miast w Polsce. Przyczyną mogły być poczynania wójta lub konkurencja innych ośrodków miejskich. Od roku 1431 wójtem był Mikołaj Lacha, a kolejnym właścicielem został Dobiesław herbu Prawda (1476-1483). W tym czasie nawet w dokumentach często notowano, że była to wieś (villa), a nie miasto, co świadczy o niskim statusie tej osady . W 1482 roku Rachanie stały się własnością Jana Trojana herbu Jastrzębiec , który był sędzią bełskim w końcu XV wieku. Trojanowie zamieszkali w Rachaniach (pisali się z Rachań) i zajęli się rozwojem gospodarczym miasta. Syn Jana, Mikołaj zwał się już Rachańskim i w 1509 roku uzyskał od króla Zygmunta I Starego przywilej na doroczne jarmarki na św. Magdalenę i św. Marcina. Mikołaj Rachański zajmował urząd chorążego bełskiego (1507-1544) . W początkach XVI wieku notuje się w Rachaniach cerkiew prawosławną, która potem był cerkwią unicką. Miejscowa ludność była wyznania prawosławnego. Synem i następcą Mikołaja był Stanisław Rachański, który w 1544 roku przejął po ojcu, oprócz majątku Rachanie, również urząd chorążego bełskiego (1544-1585) . Tenże Stanisław u schyłku życia w 1585 roku został wybrany podkomorzym bełskim, był to jeden z najważniejszych urzędów ziemskich. Podkomorzy czuwał na respektowaniem granic poszczególnych dóbr i rozstrzygał spory
z tego tytułu. świadczy to o prestiżu rodziny Rachańskich w województwie bełskim. Za czasów Rachańskich, Rachanie stały się średniej wielkości miastem. Według danych z 1531 roku miasto płaciło 3 floreny szosu (rodzaj podatku od miast), Działały tu dwa młyny wodne. W 1578 roku płacono już
4 floreny szosu, mieszczanie użytkowali 9 łanów ziemi, szynkowano wódkę i płacono odpowiedni podatek. Był młyn od dwóch kołach korzecznych, folusz (urządzanie do przerobu wełny owczej), było 26 rzemieślników, 6 przekupniów i 9 komorników (ubodzy ludzie) . świadczy to o postępującym rozwoju miasta. Warto wspomnieć, że w tej okolicy funkcjonowała nawet miara objętości zboża zwana miarą rachańską, co świadczy o znaczeniu miasta w lokalnym handlu . Rachańscy, którzy należeli do elity województwa bełskiego zadbali też o godne podkreślenie swojej siedziby i wybudowali tu dwukondygnacyjny zamek. Zbudowano go na planie prostokąta z piwnicami i lochami. Zamek przebudowywano jeszcze w XVIII wieku, a do naszych czasów zachowały się tylko ruiny . Stanisław Rachański żonaty z Barbarą z Łopiennik był ostatnim dziedzicem miasta z tego rodu. Herbarze nie wspominają o jego potomkach, chociaż być może byli, ale nie odegrali żadnej roli w historii. Po śmierci Rachańskiego w 1595 roku jego spadkobiercy sprzedali majątek Rachanie Baltazarowi (Balcerowi) Cetnerowi . Cetnerowie herbu Przerowa pochodzili z Czertwic na śląsku. Bracia Baltazar, Kacper, Mikołaj i Michał około 1580 roku osiedlili się w Polsce. Część z nich została tu na stałe służąc w armii królewskiej, a część wróciła na śląsk dając początek słynnej i bogatej rodzinie na Górnym śląsku. Najsłynniejszym przedstawicielem linii polskiej był Balcer Cetner, który był dzielnym wojownikiem przeciwko Moskwie, Wołoszy, Tatarom i Turkom. Odznaczył się w szturmach na Połock i Psków, przez co zyskał przyjaźń Jana Zamoyskiego i ten postarał się o przyznanie mu polskiego szlachectwa
w 1598 roku, zatwierdzone przez sejm w 1601 roku. W nagrodę za poświęcenie dla Polski otrzymał od Stefana Batorego liczne majątki na Rusi Czerwonej (w powiecie krzemienieckim). Balcer Cetner kupił majątek Rachanie od spadkobierców Rachańskich. Ożenił się z nieznaną z imienia Kurzańską,
miał córkę i trzech synów: Andrzeja, Aleksandra i Mikołaja .

          Przerowa herb Cetnerów - Niestety z tego okresu niewiele wiadomo o dziedzicach Rachań. Najpewniej był nim Aleksander Cetner syn Baltazara, słynny rycerz zmarły w 1675 roku. Całe jego życie upłynęło w służbie wojskowej uczestniczył praktycznie w każdej wojnie za swego życia. Jednak znany był też z licznych najazdów i grabieży na swoich sąsiadów i nieprzyjaciół. Często pozywany był do sądów . Do 1632 roku Rachanie rozwijały się bardzo dobrze. W 1630 roku notowano tu jeszcze 112 domów i 724 mieszkańców. Miasto było lokalnym ośrodkiem rzemieślniczym. Był tu kowal, piekarz, gorzelnik, 8 krawców, 3 mieczników, 2 młynarzy, szewc, kuśnierz, tkacz i folusznik. Dobra passa miasta skończyła się w latach 1632-1635. W 1632 roku Rachanie zostało wyznaczono jako miasto postojów królewskiej armii zdążającej na wojnę z Rosją za czasów króla Władysława IV. Skarb państwa zawsze miał długi wobec żołnierzy, a ci sami wybierali zaległy żołd w napotkanych miastach i wsiach. Po przemarszu wojska Rachanie były już zniszczone, a do tego jeszcze w 1635 roku wybuchł pożar i zniszczył niemal całe miasto . Po tym wszystkim Rachanie były już ruiną. Dodatkowo dziedzice wsi Cetnerowie, którzy byli dobrymi żołnierzami, byli kiepskimi gospodarzami, otrzymywali
w dzierżawę majątki królewskie i nie przejmowali się swoim dziedzicznym majątkiem. Brakło, więc dobrego gospodarza, a czas dla miast nie był już dobry. Kryzys gospodarczy XVII wieku, liczne wojny i brak prawa sprzyjającego miastom spowodowały, że Rachanie w połowie XVII wieku było już tylko niewielką miejską osadą. Cetnerowie w końcu XVII wieku pozbyli się podupadającego majątku Rachanie. Dziedzicem został Michał Czarnkowski herbu Nałęcz pochodzący ze znakomitej rodziny
z Wielkopolski znanej już w XII wieku. Tenże Czarnkowski zadbał o rozwój duchowy miasta
i ufundował kolejny już drewniany kościół z drewnianą kaplicą. Czarnkowski był właścicielem miasta
na przełomie XVII i XVIII wieku . Na początku XVIII wieku Rachanie kupił Ewaryst Jan Bełżecki herbu Jastrzębiec i przekazał wraz z pobliskim Pukarzowem swojej córce Annie, gdy ta wychodziła
za mąż za księcia Michała Puzynę ze starego litewskiego rodu. Po jego śmierci Anna wyszła powtórnie za mąż za Adama Rostkowskiego . Rostkowscy herbu Dąbrowa pochodzili z Mazowsza. Adam Rostkowski był wybitną postacią swojej epoki. Pochodził z ziemi wiskiej, gdzie udzielał się na miejscowym sejmiku. W 1717 roku został podczaszym warszawskim. Szlachta wybierała go wiele razy na posła. Należał do obozu anty królewskiego i pro hetmańskiego. W 1726 roku został wybrany
na posła do chana krymskiego miał tam wykupić Polaków-jeńców. Wrócił do kraju w 1728 roku.
W 1730 roku został starostą wiskim po zmarłym Michale Puzynie i wkrótce też ożenił się z wdową
po nim Anną z Bełżeckich. (Sam był wdowcem i po żonie Ewą z Czosnowskich miał syna Jana Michała). W czasie bezkrólewia w 1733 roku poparł Stanisława Leszczyńskiego, ale potem złożył przysięgę Augustowi III. Rostkowski był blisko związany z hetmanem Janem Klemensem Branickim
i często uczestniczył w akcjach politycznych podejmowanych przez tego magnata . W 1745 roku dokonał wzajemnego zapisu dożywocia wraz ze swoją żoną Anną. On wniósł do tej umowy swoje majątki w ziemi wiskiej, a ona Rachanie, Pukarzów i inne dobra w tej okolicy . Rostkowski miał syna Jana z poprzedniego małżeństwa, a ona córkę Konstancję z małżeństwa z Puzyną. W historii Rachań zapisała się jego żona, Anna z Bełżeckich Rostkowska. Rachanie posiadała zapewne już od początku XVIII wieku i stała się dobrodziejką tej miejscowości, a szczególnie miejscowej parafii. W 1744 roku Anna Rostkowska wybudowała tu kolejny drewniany kościół w odległości 100 kroków od poprzedniej świątyni. Stary kościół przeniesiono wtedy do Grodysławic i zamieniono na cerkiew unicką. Według przekazów obok nowego kościoła była plebania z drewna tartego i wiele innych budynków gospodarczych (stajnie, stodoły, wozownie) był też szpital i szkoła. Zapewne te ostatnie powstały
z fundacji Anny Rostkowskiej. Ona też w 1749 roku sprowadziła tu księży komunistów zwanych Bartoszkami i uposażyła ich kilkoma morgami ziemi. Ufundowała też ich siedzibę. Księża ci mieszkali
tu jeszcze w 1777 roku. W 1769 roku oboje Rostkowscy zaczęli budowę nowej murowanej świątyni
w Rachaniach, niestety oboje też zmarli w tym samym roku i ten ambitny pomysł upadł . Rachanie przeszło wtedy na własność Jana Michała Rostkowskiego syna Adama. Jan Rostkowski ożenił się
ze swoją przyrodnią siostrą Konstancją z Puzynów (córka jego macochy). Jan Michał Rostkowski
od 1746 roku był starostą wiskim (po ojcu). Podobnie jak ojciec był związany z hetmanem Janem Klemensem Branickim i wybierano go na posła ziemi wiskiej. Po 1764 roku odszedł ze stronnictwa hetmańskiego i przeszedł do obozu Czartoryskich (Familia promowała na króla Stanisława Poniatowskiego). Znalazł się wśród gorliwych zwolenników króla-Polaka. Zmarł w 1773 roku .
Jednak Jan Michał Rostkowski nie był zapewne dziedzicem Rachań do chwili śmierci. W jego biografii wspomina się różne dobra, ale nie Rachanie. Zapewne niedługo po śmierci ojca i matki sprzedał je Ignacemu Centerowi (1728-1800) wojewodzie bełskiemu, który był potomkiem dziedziców tego majątku z XVII wieku. Dzięki ojcu Ignacy Cetner szybko zdobył wysoką pozycję w ziemi bełskiej zostając w 1763 roku wojewodą bełskim. Ożenił się z Ludwiką z Potockich. Ignacy Cetner nie miał zamiłowania do polityki. Wolał uprawiać swoje ogrody w pobliżu Lwowa. Nie miał talentów gospodarczych, a „oficjaliści dworscy okradali potulnego i rozrzutnego wojewodę niemiłosiernie,
na co ze łzami w oczach żalił się Franciszkowi Karpińskiemu. W polityce był oportunistą i zostawił
w tej materii wolną rękę swoje żonie, która była znaną zrzędą i intrygantką . Nie będąc dobrym gospodarzem popadał w długi i w 1784 roku sprzedał Rachanie za sumę 605 800 zł Katarzynie
z Krasickich Rzeczyckiej . Kolejna dziedziczka Rachań zajęła się niedokończoną budową kościoła, zaczętą jeszcze przez Rostkowskich w 1769 roku i wraz z miejscowym proboszczem Mokrawskim udało się jej w 1797 roku wybudować murowany kościół istniejący do dziś. Na przełomie XVIII i XIX wieku założono tu również cmentarz . Dawny pałac Rachańskich, w XVIII wieku był już zrujnowany
i Rzeczycka wybudowała nowy dwór w stylu klasycystycznym. Dwór był zbudowany z cegły, dwutraktowy. W późniejszych latach był wielokrotnie przebudowywany . Miasto Rachanie po zniszczeniach z XVII wieku nie zdołało się już odrodzić. Była to niewielka osada, przypominająca bardziej dużą wieś niż miasto i władze austriackie w 1790 roku pozbawiły Rachanie praw miejskich. Według danych z 1810 roku było tu 136 domów i 999 mieszkańców. Natomiast w 1827 roku było 122 domy i 831 mieszkańców. Mieszkała tu niewielka grupka Żydów . Rachanie na mapie z początków XIX wieku. W 1820 roku zmarła Katarzyna Rzeczycka i Rachanie objął jej mąż Andrzej Józef Rzeczycki zmarły w trzy lata później. Rachanie odziedziczyła wtedy ich córka Marianna ,która wyszła za mąż za Franciszka Kickiego, a po jego śmierci w 1827 roku jeszcze w tym samym roku za Edwarda Fredrę z Grodysławic. Z pierwszego małżeństwa Rzeczycka miała córkę Ernestynę, a z drugiego urodziła się córka Zofia i syn Edward Ksawery ( ur. 1829) . W XIX wieku Rachanie nie rozwijały się najlepiej, dane z 1862 roku informują o 710 mieszkańcach, czyli było mniej ludności niż w 1827 roku. Po uwłaszczeniu ziemi dworskiej w 1864 roku majątek ziemski Rachanie składał się z folwarków Rachanie i Michałów, w sumie było tu 2 339 mórg ziemi. W folwarku był gorzelnia oraz 2 młyny wodne. W samych Rachaniach było natomiast w 1888 roku 124 domy i 1148 mórg ziemi należących do tej wsi . Po śmierci Marianny z Rzeczyckich Fredry (dnia 04 09 1855) dobra Rachanie stały się własnością jej syna Edwarda Ksawerego Fredry, jednak ten nigdy się nie ożenił i przekazał te dobra swojej przyrodniej siostrze Ernestynie (córce jego matki i hrabiego Kickiego). Ernestyna z Kickich była żoną hrabiego Józefa Stanisława Henryka Starzeńskiego (1805-1866). Ernestyna dała się poznać jako społecznik, była prezesową Towarzystwa Dam Dobroczynności we Lwowie. Jej mąż był byłym oficerem w czasie powstania listopadowego . Ernestyna Starzeńska za stale mieszkała we Lwowie, więc nie mogła zajmować się Rachaniami. Sprzedała ten majątek Fadejowi Kiełczewskiemu za 55 tyś rubli. Ten w ciągu kilku lat rozprzedał folwarki rachańskie różnym osobom, w tym okolicznym chłopom. Największymi posiadaczami ziemskimi w Rachaniach byli w okresie międzywojennym Emil Redych posiadający 60 ha oraz Mieczysław Bełdowski z 137 ha ziemi . W czasie I wojny światowej Rachanie zostały poważnie zniszczone. Zniszczone zostały między innymi budynki parafialne i dach na kościele . Spis powszechny z 1921 roku przekazuje, że we wsi było 175 domów oraz 15 innych budynków mieszkalnych, mieszkało tu 1 074 osób. Zdecydowana większość z nich była wyznania katolickiego (989 osób), było też 78 Żydów, 6 prawosławnych i 1 unita. Wszyscy mieszkańcy podali narodowość polską. Rachanie były ciekawym przykładem jednolitości religijnej mieszkańców wschodniej Polski . Wokół Rachań były aż trzy folwarki, zwane Rachanie I, II i Rachanie Nowe. W sumie mieszkało w nich 161 osób-fornali . Według Księgi Adresowej Polski z 1929 roku Rachanie były lokalnym centrum handlu i usług. Działał tu sklep bławatny, cieślą był A. Bieńko, działał młyn wodny należący do
Z. Goldmana, młyn posiadali też bracia Kinaczewscy. Były dwie olejarnie, jedna była własnością
E. Husa, a druga J. Szpringera. Były dwie piwiarnie: P. Cunga i C. Karenbauma. Rzeźnikami byli:
K. Chlebicki, A. Wycigowski i T. Garbacz. Sklep z alkoholem prowadził P. Misiak. Były trzy sklepy spożywcze: E. Cunga, T. Kosunia i R. Szpringera. Sklep z tytoniem prowadził Misiak. Agentem ubezpieczeniowym był K. Pietrzak . Najważniejszym zabytkiem Rachań jest kościół z końca XVIII wieku. Był odnawiany na początku XX wieku. W czasie II wojny światowej Niemcy przeznaczyli
go na magazyn zbożowy. Pod prezbiterium znajduje się krypta z prochami fundatorów kościoła. Zachowały się resztki zamku z XVI wieku, który został częściowo zburzony w końcu XVIII wieku
i ponownie w 1919 roku. Zachowało się tylko nieco ruin z dawnego zamku. Zachował się za to dawny budynek zamkowy, tu mieściła się prawdopodobnie kaplica zamkowa. Od XVIII wieku dawna kaplica stała się miejscem mieszkalnym. Budynek jest murowany z cegły, piętrowy na rzucie prostokąta. Zachowały się piwnice sklepione kolebkowo. Zachował się też strych, który niegdyś był trzecią kondygnacją . Jest też dawny pałac wzniesiony w końcu XVIII wieku, w 1910 roku został zamieniony na oborę, spalił się w czasie I wojny światowej oraz w 1944 roku. Po wojnie odbudowany zamieniony na biura. Budynek jest murowany z cegły, parterowy z wystawką od frontu, dwutraktowy
z czterokolumnowym portykiem. Dach jest dwuspadowy. Na znacznej przestrzeni ciągną się podziemia, które według tradycje prowadziły aż do Wożuczyna. Podziemia są sklepione kolebkowo z okrągłymi otworami świetlnymi . Przy wjeździe do Rachań jest kapliczka przydrożna zbudowana w połowie XVIII wieku. Murowana z cegły, otynkowana. Jest prostokątna o zaokrąglonych narożach. Dach jest dwuspadowy, wewnątrz rzeźba św. Jana Nepomucena rokokowa z około 1770 roku . Jest też figura przydrożna na miejscu dawnego kościoła drewnianego, murowana z cegły, otynkowana na czworobocznym postumencie z kamienną rzeźbą N. P. Marii Niepokalanie Poczętej .

 
     kościół pw Przemienienia Pańskiego                     zabytkowy dworek                     
 
        figurka Jana Nepomucena                    rzeźba N. P. Marii Niepok. Poczętej
 

zespół na wesele Tomaszów Lubelski